འཆམ།
ལོ་རེར་ཐེངས་གཅིག དགོན་པས་ལོ་དྲུག་བརྒྱའི་སྔོན་དུ་མི་ཞིག་གིས་གཟིགས་པའི་གཟིགས་སྣང་ཞིག་འཆམ་དུ་འཁྲབ། དེའི་ལྟེ་བར། གཡག་ཅིག་ཀུན་གྱི་མདུན་དུ་ལྷར་འགྱུར།
དགུ་གཏོར་གཡག་བཟང་གི་ཆོ་ག
བོད་ཟླ་བཅུ་གཉིས་པའི་མཇུག་ཏུ་རྫོང་དཀར་ཆོས་སྡེས་དགུ་གཏོར་གཡག་བཟང་གི་ཆོ་ག་སྒྲུབ། འདི་ནི་འབག་གྱོན་པའི་འཆམ་དང་གཏོར་མའི་མཆོད་པ་སྟེ། ལོ་མཇུག་གི་ཆོས་སྐྱོང་རྣམས་ལ་བཀའ་དྲིན་གཟོ་བའི་ཚུལ་དུ་འབུལ་ཞིང་། ཚེ་རིང་བ་དང་། ནད་མེད་པ། དཔལ་འབྱོར་རྒྱས་པ། འཇིག་རྟེན་ལ་ཞི་བདེ་འབྱུང་བའི་སྨོན་ལམ་དང་བཅས། མཁན་པོ་དང་། དགོན་པའི་ལས་བྱེད། དགེ་འདུན་ཡོངས་ཀྱིས་ཞུགས་ཤིང་། འཆམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྔོན་དུ་ཉིན་གཉིས་རིང་སྔོན་འགྲོའི་ཉམས་ལེན་བྱེད།
ཉིན་མོ་དེ་ནི་གློ་བུར་དུ་བྱུང་བ་མིན། དགུ་གཏོར་ཞེས་པ་ནི་ཉེར་དགུའི་གཏོར་མ་སྟེ། བོད་ཀྱི་ཡུལ་ཁམས་ཀུན་ཏུ་ལོ་མཇུག་གི་ཉིན་མོ་རྣམས་འདས་པའི་ལོའི་མི་དགེ་བ་སེལ་བར་སྤྱོད། བགེགས་དང་དྲི་མ་མཚོན་པའི་ཟན་གྱི་གཟུགས་བརྙན་རྣམས་ཕྱིར་ཁྱེར་ནས་དོར། ཉིན་འགའི་རྗེས་སུ་ལོ་གསར་པ་འགོ་ཚུགས།
དེའི་ཕྱིར་དགོན་པས་ཟླ་གཉིས་པར་ལྟད་མོ་ཞིག་འཁྲབ་པ་མིན་པར། ལོ་སེལ་བའི་ཉིན་མོ་དེ་ཉིད་ལ་ལོ་སེལ་བ་ཡིན།
གཡག་ཡིན་ཡང་གཡག་མིན་པ།
འཆམ་འདི་ནི་བོད་སྤྱིའི་རྣམ་པ་ཞིག་དགོན་པ་འདིས་འཁྲབ་པ་ཙམ་མིན། རྫོང་དཀར་ཆོས་སྡེ་རང་གི་ཡིན་ཞིང་། མི་གཅིག་གིས་གཟིགས་པ་ཞིག་ལས་བྱུང་།
བླ་ཆེན་ཆོས་དཔལ་བཟང་པོ། (༡༣༧༡–༡༤༣༩) ནི་རྫོང་དཀར་གྱི་བླ་ཆེན་དང་། གུང་ཐང་གི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་ཀྱི་མཆོད་གནས་ཡིན། དེ་ནི་དགོན་པ་བཏབ་པའིབོད་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་ཡིན། ཁོང་གི་ཡི་དམ་ནི་རྡོ་རྗེ་འཇིགས་བྱེད་དེ། གཤིན་རྗེ་གཤེད་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འཇམ་དཔལ་དབྱངས་ཀྱི་ཁྲོ་བོའི་སྐུ་ཡིན། གཟིགས་སྣང་ཞིག་ཏུ་ལྷ་དེ་ཉིད་གཡག་གི་རྣམ་པར་བྱོན།
དེ་ཉིད་འཆམ་གྱིས་འཛིན། དེའི་ལྟེ་བར་གཡག་ཆེན་པོ་ཞིག་སྟེ། ཞིང་ལས་ཀྱི་སེམས་ཅན་ཞིག བོད་ཀྱི་ས་ཆའི་ནང་ཐ་མལ་ཤོས་དེ། ཀུན་གྱི་མདུན་དུ་རྡོ་རྗེ་འཇིགས་བྱེད་དུ་འགྱུར། ཉིན་གང་ལ་གཞན་ཅི་བྱུང་ཡང་། ཆོ་ག་འདི་ཡོད་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་སྐབས་དེ་ཡིན།
དགོན་པ་རང་གི་བཤད་པ་ལྟར་ན། ཆོས་དཔལ་བཟང་པོས་གཟིགས་སྣང་འདི་ལས་འཆམ་བཙུགས། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་པ་ཞིག་གིས་ཀྱང་། དགོན་པ་ལས་མིན་པར་ཡིག་ཆ་རྙིང་པ་ལ་བརྟེན་ནས་དེ་ཉིད་གསལ་བོར་བཀོད་དེ། ཆོས་དཔལ་བཟང་པོ་དང་འབྲེལ་བའི་འཆམ་ཞིག་ཏུ་གཡག་ཆེན་པོ་ཞིག་ལྷར་འགྱུར་བ་ཞེས་སོ།
འཆམ་ནི་ཅི་ཡིན།
འཆམ་གྱིས་ཤེས་རབ་ཀྱིས་མ་རིག་པ་ལས་རྒྱལ་བ་དང་། སྙིང་རྗེས་གནོད་པ་ལས་རྒྱལ་བ་མཚོན། འདི་ནི་གསང་སྔགས་ཀྱི་ཆོ་ག་སྟེ། ས་གཞི་སྦྱང་བ་དང་། བགེགས་བསལ་བ། སྙོམས་པར་སླར་གསོ་བའི་ཆེད་ཡིན་ཞིང་། སྦྱངས་པའི་རབ་བྱུང་རྣམས་ཁོ་ནས་འཁྲབ།
གཡག་བཟང་གི་སྔོན་གྱི་དམིགས་ཡུལ་ནི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པར་གསལ། ད་ལྟའི་མཁན་པོས་འདི་ནི་དམག་ཟློག་གི་ཆོ་ག་ཡིན་པར་གསུངས། ཆོས་དཔལ་བཟང་པོས་གུང་ཐང་གི་རྒྱལ་པོའི་དྲུང་དུ་མཛད་པའི་ལས་ཀྱི་ནང་། དགྲ་དངོས་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཕྲན་ཞིག་ལ་བསྲུང་བའི་ལས་འདི་འདྲ་ཉིད་ཡོད། བཙན་བྱོལ་དུ་དམིགས་ཡུལ་དེ་སྤངས་པ་མིན་པར་གཞན་དུ་བསྒྱུར་ཏེ། ཉེ་བའི་ལོ་རྣམས་སུ་འཁྲབ་པ་རྣམས་༸གོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གི་ཞབས་པད་བརྟན་པ་དང་། བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་བདེ་ཐབས་ལ་བསྔོས།
གཡག་དང་ལྷན་དུ། འཆམ་བཅུ་ཙམ་གྱི་སྐོར་ལས་དཔལ་ལྡན་ལྷ་མོ་དང་། དམ་ཅན་ཆོས་རྒྱལ་མོ་འཁོར་དང་བཅས་པ། དགོན་པ་རང་གི་སྲུང་མ་གཙོ་བོ་མགོན་པོ་ཁྲག་ཞགས་བཅས་འབྱོན། དེའི་རྗེས་སུ་དགུ་གཏོར་གྱི་མཇུག་གི་ཆོ་ག་དང་གཏོར་རྒྱག་ཡོད།
སྦྱོང་བརྡར་ནི་ལོ་བཅུ་གསུམ་བཅུ་བཞི་ཙམ་ནས་འགོ་ཚུགས་ཤིང་ལོ་མང་འགོར། ལོ་དེ་དག་གི་རིང་ཆོས་གོས་ཐ་མལ་པ་གྱོན་ནས་བྱེད། ཆས་གོས་དང་འབག་ནི་མཐའ་མར་བསྣན་པ་ཡིན་གྱི། ཐོག་མ་མིན།
བར་དེར་སྦྱོང་བཞིན་པ་ནི་གར་སྟབས་མིན། དམིགས་པ་ཡིན། འཆམ་འཁྲབ་པའི་གྲྭ་པས་རང་ཉིད་མཚོན་བྱའི་ལྷར་འཛིན་ཞིང་། གོམ་པ་རྣམས་ནི་ལོ་མང་སྦྱངས་པའི་ནང་གི་ཉམས་ལེན་གྱི་ཕྱིའི་ཆ་ཙམ་ཡིན། དེས་ན་འདི་ལྟད་མོ་དང་མི་འདྲ། སུས་ཀྱང་ཅི་ཡང་མཚོན་པ་མིན།
འབག་འཆམ་ནི་བོད་ཀྱི་ཆོས་བརྒྱུད་ཀུན་ལ་ཡོད་ཀྱང་། གཡག་བཟང་ནི་ས་གནས་ཀྱི་ཡིན་ཏེ། མང་ཡུལ་གུང་ཐང་དང་དགོན་པ་འདིའི་ཡིན་ལ། ༡༩༧༢ ལོར་བོད་ནས་ལྷག་མའི་གྲྭ་པ་རྣམས་དང་ལྷན་དུ་བྱུང་། འཆམ་ནི་ཡིག་ཆ་ཙམ་ལ་བརྟེན་པ་མིན་ཏེ། གོམ་སྟབས་དང་། དུས་ཚོད། རོལ་མོའི་བརྡ། འབག་བཟུང་ཚུལ་བཅས་ལ་བརྟེན་ཞིང་། དེ་དག་ཐམས་ཅད་འཁྲབ་མཁན་རྣམས་ཀྱི་ལུས་ལ་གནས། དགོན་པ་རྙིང་པའི་གྲྭ་པ་དྲུག་བརྒྱའི་ནང་ནས་བརྒྱ་ཆ་ལྔ་ལས་ཉུང་བ་ཞིག་ལས་མ་ལྷག གང་ལྟར་འཆམ་འདི་ཧུན་སུར་དུ་ལོ་ལྟར་འཁྲབ་པ་ནི་དོན་ཆུང་ཆུང་ཞིག་མིན།
འབྱོན་པའི་སྐུ་གཟུགས་རྣམས་ཡང་ན་ཁྲོ་བོ་ཡིན་པས་མཇལ་བར་ཡོང་བ་རྣམས་ཐེ་ཚོམ་སྐྱེ། དེ་དག་བདུད་མིན་ལ། ཁྱེད་དང་ཕྱི་རོལ་གྱི་གནོད་པ་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་ལངས་པའི་སྲུང་མའང་མིན། དེ་དག་ནི་བྱམས་པ་དང་སྙིང་རྗེ་ལྟ་བུའི་ནུས་པའམ་ཡོན་ཏན་མཚོན་པའི་ལྷ་བཟང་པོ་ཡིན། འོན་ཀྱང་ཡོན་ཏན་དེ་དག་ལོག་པར་གྱུར་ན། དེ་དག་གི་ནུས་པ་ཁྲོ་བོར་འགྱུར་ཞིང་། ལས་ཀྱི་འབྲས་བུར་རང་ལ་ཁ་ཕྱོགས། བྱམས་པ་ནི་ཞེན་ཆགས་སུ་འགྱུར་ལ། སྙིང་རྗེ་ནི་ཚོད་འཛིན་དྲག་པོར་འགྱུར།
ཆོ་ག་དང་བཟོ་རིག་དམ་པ།ལ་ཕྱིར་ལོག
ཤོག་ངོས་འདི་ནི་འཕྲུལ་འགྱུར་གྱི་ཟིན་བྲིས་ཡིན་ཞིང་། དགོན་པའི་ཞིབ་བཤེར་ལ་སྒུག་བཞིན་ཡོད།